Z głową w chmurach szukam siebie czyli Krajobraz podniebny

"Z głową w chmurach szukam siebie" - to motto najnowszej wystawy fotografii autorskiej pt. Krajobraz podniebny Tomasza Pacana. Premiera zbioru prac odbędzie się 9 sierpnia 2010 r. w Galerii Fotografii Miejskiego Centrum Kultury w Ostrowcu Świętokrzyskim. To kolejna wystawa tego autora o tematyce lotniczej, która zawładnęła jego światem i zdominowała twórczość. Choć ten sam autor, choć to samo lotnictwo, jednak nie jest to druga część pierwszego cyklu pt. Samoloty moje spojrzenie. Poprzez  zastosowanie nowego sposobu kadrowania, autor uzyskał inną perspektywę, co daje nam nowe spojrzenie na jego lotnicze fotografie i estetyczne doznania w ich oglądaniu.

Wystawa składa się z ponad 36 fotografii, stylizacją nawiązujących do kadrów z  filmów.
A oto co sądzą o fotografiach Tomasza Pacana, inni fotograficy?

"Intuicyjna pewność pozwala mu na szybkie wyraziste podejmowanie decyzji. Chwyta to co godne uwagi, czyniąc obraz przejrzysty, posiadający matematyczny porządek, kompozycyjny ład. Unika sztywnej symetrii, tworzy zgrabną i zrównoważoną całość w zakresie tonów jak i kształtów. Mniejszą wyraźnie zarysowaną płaszczyznę samolotu równoważy większą, ale lżejszą optycznie grupą śladów linearnych. Aby zachować równowagę kształtów, pokaźną sylwetę obiektu umieszcza przy jednej krawędzi kadru, pozostałe mniejsze elementy po przeciwnej stronie."
Tadeusz Czarnecki

"Świat postrzega w szlachetnej gamie czerni i bieli. Podobnie jak koledzy z kieleckiej szkoły krajobrazu "uprawiają" ziemię, tak Tomasz Pacan "uprawia niebo". Dostrzega w nim wytwory myśli i pracy człowieka - samoloty - które w połączeniu z prawami aerodynamiki i specjalnymi programami, tworzą wymyślne linie oraz geometryczne struktury. Zwarty szyk maszyn porusza się w określony sposób, a ponadto pozostawia ślad w przestrzeni, smugi kondensacyjne, dymy spalin oraz warkocze kolorowych dymów z urządzeń rozpylających. Ślady tworzą w rozległej przestrzeni plany : przedplan (mgła), pierwszy plan (smugi dymne) oraz plan główny "pejzażu niebieskiego" z sylwetami eskadry samolotowej. Tomasz, na podobieństwo rolnika, gospodaruje planami, tworząc pagóry utkane z pyłu i dymu. Jego "niebieskie pejzaże" rezygnują z koloru, przedstawiają świat sterylnie czysty, a przy tym piękny i uporządkowany."
Paweł Pierściński

Tomasz Pacan - ur. 14 marca 1969 roku w Kielcach. Inżynier budownictwa lądowego, praktykujący w zawodzie od bez mała 15 lat. Fotograficznie realizuje się od dekady, od trzech lat członek Związku Polskich Artystów Fotografików Okręgu Świętokrzyskiego. Zafascynowany fotografią lotniczą i reportażową, w sposób bezbłędny fotografujący ruch,
lot i przestrzeń. Czasami poprowadzi warsztaty fotograficzne, poświecone fotografii lotniczej i nie tylko. Uczestnik wielu plenerów i wystaw, autor albumów "Samoloty moje spojrzenie" (2007), ?Krajobraz podniebny? (2009).  Żonaty, ma dwóch synów.  
Strona autora: www.tompac.pl

Tekst do wystawy:

Z przyjemnością oglądam fotografie Tomasza Pacana, bowiem dla mnie to nic
innego jak tylko radosne "odkrywanie nieba". Odkrywanie rzeczywistej przestrzeni,
niekiedy postrzeganej okiem dziecka, dorosłego człowieka, jakże bliskiej, a jak odległej.
Każdy donośny w niej dźwięk zachęca, by unieść głowę ku górze i obserwować
białą smugę tnącą błękit nieba. Widoczny, leniwie przemieszczający się srebrny
punkt, ślad spalin i w zasadzie na tym koniec ? dla mnie. Jakie jest zatem "niebo" według
Tomasza Pacana.
Otóż, wspomniany drobny punkt na niebie stał się motywem przewodnim Jego
fotograficznych opowieści.
Samoloty od wczesnego dzieciństwa wpisały się w krąg Jego zainteresowań. Fascynuje
nie tylko sama w sobie maszyna czy pojedynczy jej element, ale przede
wszystkim umiejętności pilotów, czyniących na pokazach lotniczych niewyobrażalne
akrobacje. Pacan dotyka owych nieuchwytnych sytuacji, przybliża je na wyciągnięcie
ręki. Fotografuje z ziemi wybrane fragmenty pokazu (beczka, pętla, przewrót,
ślizg na ogon), tworząc obrazy pełne dynamiki, niepokoju ? wyjątkowo sugestywnej
ekspresji. Kadr wypełnia pojedynczym obiektem lub ich grupą w ustalonym
szyku (schody w prawo lub lewo, ława, kwadrat, romb czy klin). Zamyka je w prostokącie,
kwadracie, panoramie ? kadrze, stosownie dobranym do fotografowanej sytuacji.
Zarówno klasyczny prostokąt czy niewątpliwie trudny, neutralny kwadrat ma
poza sobą. Eksperymentuje, odkrywa nowe możliwości. Rzeczywistość postrzega
okiem filmowca, stąd panoramiczne ujęcia wyjęte niczym kadry z filmu.
W zarejestrowanych przez Artystę sytuacjach dopatruję się obrazów bliskich grafice,
jak i malarstwu.
W pierwszym przypadku, sylwetę samolotu sprowadza do formy znaku graficznego,
dbając, by pozostał elementem drugoplanowym. Plan pierwszy tworzą ślady
linearne dymu, rysowane ciągłą, falistą, bądź pulsującą kreską. Linie układają się
w czytelne bryły geometryczne, tworzą spirale, czynią labirynty, efektowne dla oka
formy abstrakcyjne. Odnoszę wrażenie jakby obiekty wisiały na nitkach, linach, sznurach
niczym akrobata na trapezie w cyrku.
W innym przypadku mamy do czynienia z przedmiotem trójwymiarowym, który
za pośrednictwem świateł i cieni nie zatraca swej przestrzenności. Pozostaje planem
pierwszym, drugi zaś tworzą płaskie, odświętne wstęgi, szarfy furczące w powietrzu.
Ot, procesyjny korowód.
Zaskakują fotografowane detale maszyn latających, gdzie Pacan nadaje im nowe
znaczenia. Rejestrując fragment kadłuba, refleksy światła metalowych powierzchni,
przywołuje skojarzenia portretowanego cielska delfina, walenia, płetwy, okrętu podwodnego.
Skojarzenia odległe od rzeczywistych obserwacji.
I wreszcie pojawia się plan uzupełniający ? tło. Najczęściej zawierający detale, informacje,
które przyczyniają się do lepszego przedstawienia tematu. Te raczej mogą
tylko coś dodać niż ująć z zasadniczej kompozycji. Obserwowane obiekty sytuuje
zwykle w sąsiedztwie czystego, pogodnego nieba, pośród warstwiących się chmur
pierzastych czy kłębiastych. Warto podkreślić, iż Autor ujawnia wrażliwość na zjawiska
towarzyszące pokazom, jak dźwięk silników, zapach spalin, temperaturę rozgrzanych
maszyn. Wykorzystując widoczne zmiany w nasileniu zjawisk (fluktuacje rozgrzanego
powietrza), komponuje malarskie impresje tematu. Obserwujemy zatem
ciekawe efekty wizualne, gdzie zwykle ostro rysowane czernią obiekty jawią się na
tle wibrującego, drżącego powietrza.
Intuicyjna pewność pozwala mu na szybkie, wyraziste podejmowanie decyzji.
Chwyta to, co godne uwagi, czyniąc obraz przejrzysty, posiadający matematyczny
porządek, kompozycyjny ład. Unika sztywnej symetrii, tworzy zgrabną i zrównoważoną
całość w zakresie tonów, jak i kształtów. Mniejszą, wyraźnie zarysowaną
płaszczyznę samolotu równoważy większą, ale lżejszą optycznie grupą śladów linearnych.
Aby zachować równowagę kształtów, pokaźną sylwetę obiektu umieszcza
przy jednej krawędzi kadru, pozostałe, mniejsze elementy po przeciwnej stronie.
Jakże istotne jest, że decyduje się na dyskurs tematu z czernią i bielą. Umiejętnie
dozuje ilość, natężenie waloru, a stosowane zestawienia kontrastowe pozwalają mu
wzmocnić dramaturgię komponowanych obrazów. Lubi to, co surowe, proste i bezpośrednie.
Posiada specjalne wyczucie do przestrzeni utrzymanych na pograniczu
abstrakcyjnego układu form, w których do głosu dochodzą zarówno akcenty geometryczne,
jak i znaki.
Trudno więc nie zatrzymać się w świecie wykreowanym przez Tomasza Pacana.
Warto obserwować Jego ?niebo?, ponieważ znajdziemy w nim miejsce i na marzenia,
i na refleksje.

Tadeusz Czarnecki