Radio Mindelo - nowa płyta Cesárii Évory

Przy pierwszej piosence ma się wrażenie,  że czegoś brakuje. Surowe, lekko chropawe dźwięki, charakterystyczne  dla nagrań sprzed lat kilkudziesięciu. Przestrzeń wokół muzyków wydaje się płaska , tak jakby muzycy i solistka skupili się wokół jednego mikrofonu ( co zresztą jest zgodne z prawdą)  i po prostu zagrali. Nie słychać pianina Nando Andrade a, bębnów Miroki i Teya, charakterystycznego saksofonu Tutiego i zawodzących  skrzypiec Juliana, ale rytm, aranżacje i dźwięk cavaquinho jakby te same.  Tylko  ten sam głos:  Cesárii Évory.
   

Prawie ten sam . Tak samo charakterystyczny,  ciepły i nostalgiczny,  to samo frazowanie, atakowanie dźwięku. Ale głos jest bardziej  czysty, osadzony w wyższych rejestrach. Nie ma w nim jeszcze  tej  nuty cierpienia, smutku, poczucia życiowego niespełnienia.  Ściemnieje, nabierze  głębi, dojrzeje znacznie  później, wraz z kolejnymi paczkami papierosów, nocnym życiem, rozczarowaniem brakiem uznania i miłosnymi zawodami;  gdy życie przestanie się uśmiechać, a świat  przyszłej gwiazdy  world music przez dziesięć lat sprowadzi się głównie do wpatrywania się w ocean.

To  płyta  Radio Mindelo .  Dwadzieścia dwa utwory  Cesárii Évory, nagrane na początku lat sześćdziesiątych w Radio Barlavento , lokalnym radiu rodzinnego Mindelo,  tak wówczas jak i dziś  kulturalnej i muzycznej stolicy Cabo Verde   Wysp Zielonego Przylądka. To głównie coladery Ti Goya, inicjatora nagrań, czołowej postaci artystycznego światka Mindelo i  morny  Morgadinha, Gonçalvesa i Cabrala, które do dziś można usłyszeć na koncertach Évory.  Zachował je w przepastnych archiwach radia kabowerdyjskiego  ówczesny reżyser dźwięku rozgłośni Gustavo Albuquerque, a z  niebytu wydobył, za zgodą obecnego kierownictwa radia Cabo Verde nieoceniony José da Silva, prawdziwy odkrywca, mentor  i producent Cesárii Évory, założyciel Lusafrica.
   

Columbia Sony Music , wydawca płyty, która ukazała się na początku grudnia tego roku zachowało  nawet taką kolejność utworów,  w jakiej przetrwały w archiwach. Natomiast nie udało się odtworzyć  nazwisk muzyków  towarzyszących młodej, ledwie dwudziestoletniej  Évorze. Pamięć świadków , Gustava Albuquerque a  jak  i samej Cesárii Evory jest tu zawodna.  Ale  z pewnością były wśród nich takie tuzy kabowerdyjskiej muzyki  jak Franco Cavaquim czy sam Ti Goy.  Jak wspomina Évora za
niektóre nagrania  nawet jej zapłacono: aż 25 escudos od piosenki ( ok. 25 centymów)!
    

Radio Mindelo   jest wydane tak,  jak na to zasługuje osoba Bosonogiej Diwy. Do płyty dołączono bogato ilustrowaną książeczkę, z ciekawymi tekstami i fragmentami wypowiedziami artystki.
  

A cała płyta to doskonały dowód ,  jak głęboko utwory, nagrywane przez Évorę do dnia dzisiejszego osadzone są w tradycji  tego niewielkiego wyspiarskiego kraju u wybrzeży Afryki;  kraju,  do którego jest niezmienne przywiązana; miejsca,  które stanowi prawdziwy sens jej życia i w którym niezmiennie mieszka. I z  którego, mimo lat odrzucenia, upokorzeń i biedy a może właśnie  dzięki  nim - czerpie swą siłę i natchnienie.

I o ile przy pierwszej piosence słuchacz ma wrażenie,  że czegoś tu brak i   że dźwięk czy  zespół nie ten, przy trzeciej i piątej  ta chropowatość nie tylko przestaje przeszkadzać, lecz wręcz zaczyna uwodzić.  Przy jakości używanego sprzętu ( jeden mikrofon , jeden magnetofon,  brak  możliwości powielania nagranego materiału, konieczność nagrywania każdego egzemplarza płyty osobno) nagranie jest naprawdę niezłej   jakości. A wyrazistość i  surowość aranżacji,  w większości tylko na gitary, pozwala wydobyć najbardziej charakterystyczne cechy morn i colader,  najważniejszych gatunków muzycznych Cabo Verde.
   

Po drugim wysłuchaniu płyty, która nie wiadomo z jakich powodów w Polsce się nie ukazała, można się do tego  brzmienia nawet przywiązać.
  

A przynajmniej je zapamiętać, by 22 marca 2009 , na koncercie Cesárii Évory w Sali Kongresowej w Warszawie móc się przekonać, ile prawdy jest w powiedzeniu, które pieśniarka sama z upodobaniem powtarza:   jest jak grog, im starszy tym lepszy !

Elżbieta Sieradzińska